Je inkomen verdelen met een budgetmethode die echt werkt

Je loon komt binnen, de vaste lasten gaan er automatisch af, je doet boodschappen en tankt af en toe. En toch is het aan het einde van de maand lastig te zien waar het geld precies is gebleven. Dat is geen kwestie van slecht met geld omgaan, maar van geen overzicht hebben. Een budgetmethode geeft dat overzicht, zolang de methode bij jouw situatie past en niet bij een gemiddeld huishouden dat in werkelijkheid niet bestaat.

Waarom een maandbegroting alleen niet genoeg is

Volgens het Nibud geeft een begroting overzicht en inzicht in hoeveel geld je binnenkrijgt en hoeveel je hebt om uit te geven. Met een maandbegroting zie je hoe je uitgaven en inkomsten er deze maand of komende maand uitzien.

Voor een completer beeld moet je volgens het Nibud verder kijken dan een maand. Sommige maanden krijg je extra inkomsten, zoals vakantiegeld. Andere maanden heb je extra uitgaven, zoals de gemeentelijke lasten. Wie alleen naar een gewone maand kijkt, denkt dus meer ruimte te hebben dan er over een heel jaar echt is. Jaarlijks een begroting maken is dan ook een van de vier vuistregels van het Nibud voor goed omgaan met geld.

De methode in vijf stappen

Een verdeling die voor iedereen hetzelfde is, werkt in de praktijk zelden. Een huurwoning in de stad vraagt een ander budget dan een afbetaald huis in een dorp. De volgorde van de stappen is daarom belangrijker dan vaste percentages. Je begint bij wat vaststaat en eindigt bij wat vrij is.

De indeling hieronder sluit aan op hoe het Nibud zelf naar huishoudbudgetten kijkt. In een publicatie van het CBS van 17 oktober 2024 staat dat de minimumvoorbeeldbegrotingen van het Nibud grofweg zijn ingedeeld in vier hoofdgroepen: vaste lasten, reserveringsuitgaven, huishoudelijke uitgaven en uitgaven voor sociale participatie.

1. Wat er echt binnenkomt. Het startpunt is je netto inkomen, dus wat er daadwerkelijk op je rekening staat. Weet je niet precies wat je netto overhoudt, bijvoorbeeld bij een nieuwe baan of een ander contract, dan kun je dat doorrekenen met de tool nettoloon berekenen.
2. Vaste lasten. Huur of hypotheek, energie, verzekeringen, abonnementen en vergelijkbare bedragen die er elke maand hoe dan ook afgaan.
3. Reserveringen. Uitgaven die niet elke maand terugkomen, maar wel zeker komen. Denk hierbij aan de gemeentelijke lasten, onderhoud aan huis of fiets en de vervanging van apparaten. Door zulke posten om te rekenen naar een bedrag per maand komt een jaarrekening nooit meer als verrassing.
4. Sparen als vaste uitgave. Sparen werkt beter als vast maandbedrag dan als restpost. Het Nibud adviseert elk huishouden om minimaal tien procent van het maandelijkse inkomen opzij te zetten, met als eerste en belangrijkste doel een buffer opbouwen.
5. Boodschappen, huishouden en vrije ruimte. Pas nadat de eerste vier posten zijn ingevuld, zie je wat er over is voor de dagelijkse boodschappen en voor alles wat vrij te besteden is.

Een rekenvoorbeeld met 3.000 euro netto

Stel dat er 3.000 euro netto per maand binnenkomt. Dat is geen normbedrag en zegt niets over wat genoeg is om van te leven, het is alleen een rond bedrag om de methode mee te laten zien.

De verdeling zou er dan zo uit kunnen zien:

• Vaste lasten: 1.450 euro per maand.
• Reserveringen: 350 euro per maand.
• Boodschappen en huishouden: 550 euro per maand.
• Sparen volgens de Nibud-richtlijn van 10 procent: 300 euro per maand.
• Vrije ruimte: 350 euro per maand.

Samen is dat precies 3.000 euro. De vrije ruimte van 350 euro is in dit voorbeeld dus geen toeval, maar de uitkomst van alle keuzes daarvoor. Wie lagere vaste lasten heeft, houdt meer vrije ruimte over. Wie meer wil sparen, levert ergens anders in. Dat zichtbaar maken is precies waar de methode voor bedoeld is.

Vaste lasten
€ 1.450
Reserveringen
€ 350
Boodschappen en huishouden
€ 550
Sparen
€ 300
Vrije ruimte
€ 350

Tien procent sparen is een richtlijn, geen meetlat

Het Nibud noemt die tien procent zelf een richtlijn. Het is een werkbaar uitgangspunt, geen morele meetlat. In een maand met een kapotte wasmachine of een dure verjaardag kan het tijdelijk minder zijn, en wie al een buffer heeft opgebouwd, heeft die ruimte ook.

Waar de richtlijn wel bij helpt, is sparen behandelen als een gewone vaste uitgave. Een bedrag dat aan het begin van de maand opzij gaat, wordt niet stilletjes opgegeten door kleine uitgaven. Het Nibud noemt een buffer opbouwen het eerste en belangrijkste doel om geld voor opzij te zetten.

Zelf doorrekenen

Een budgetmethode wordt pas nuttig als je er je eigen cijfers in zet. Met de tool financieel plan maken kun je je inkomsten, vaste lasten, reserveringen en spaarbedrag invullen en zien hoeveel vrije ruimte er overblijft. Verandert je inkomen, bijvoorbeeld door een nieuwe baan of minder uren, dan kun je met nettoloon berekenen eerst je nieuwe netto maandbedrag bepalen en daarna je verdeling opnieuw doorrekenen.

Waar je op moet letten

Een paar dingen maken in de praktijk het verschil tussen een budget op papier en een budget dat werkt.

Dure maanden horen erbij. Het Nibud noemt de gemeentelijke lasten als voorbeeld van extra uitgaven die niet elke maand vallen. Wie daarvoor reserveert, hoeft in zo'n maand niets aan het budget aan te passen.

Vergeten jaarposten zijn de grootste valkuil bij de reserveringen. Een verzekering die per jaar wordt betaald of een abonnement dat jaarlijks wordt verlengd, valt buiten het maandritme en daardoor makkelijk buiten het overzicht.

Variabele inkomsten vragen om voorzichtig rekenen. Wie wisselende uren of onregelmatige opdrachten heeft, kan beter uitgaan van een voorzichtige inschatting van het inkomen dan van een goede maand.

Kleine uitgaven tellen op. Het Nibud raadt aan om wekelijks je saldo en uitgaven te checken en jaarlijks je inkomsten en uitgaven te plannen. Dat wekelijkse ritme maakt zichtbaar waar de vrije ruimte in de praktijk heen gaat, voordat de maand alweer voorbij is.